Brak zdjęcia

Czym jest Wolne i Otwarte Oprogramowanie

Oct. 3, 2011

Czym jest WiOO?

Wolne i Otwarte Oprogramowanie to ogólna nazwa określająca wszystkie programy komputerowe udostępniane użytkownikom na jednej z kilku licencji przygotowanych przez Free Software Foundation (Fundację Wolnego Oprogramowania) lub Open Source Initiative (Inicjatywę Otwartego Oprogramowania). To ogólne określenie często funkcjonuje w postaci anglojęzycznego skrótu FLOSS (Free/Libre and Open Source Software). „Wolne” i „otwarte” to jednak nie zawsze to samo. Poniżej znajdują się cechy wyróżniające obie grupy programów.

Wolne Oprogramowanie

Free Software Foundation (FSF) zdefiniowało tzw. Cztery wolności, które wyróżniać mają wolne oprogramowanie:

Wolność 0: Używanie w dowolnym celu (zarówno w pracy, jak i dla rozrywki)
Wolność 1: Analiza i przystosowywanie kodu do własnych potrzeb (realizując nasze cele, niekoniecznie przewidziane przez autora)
Wolność 2: Rozpowszechnianie (bez konieczności informowania autora)
Wolność 3: Udoskonalanie (także poprzez łaczenie z innymi wolnymi „modułami”)

Jak widać, do zagwarantowania tych wolności konieczny jest dostęp użytkowników do kodu źródłowego programu. Udostępniony kod źródłowy i powyższe wolności to warunek tego, by oprogramowanie mogło zyskać status „wolnego”. Jednak pomimo tego, że jego twórca ma obowiązek udostępniania użytkownikom kodu źródłowego programu, nie jest to automatycznie oprogramowanie otwarte (patrz poniżej).

Jedną z rzeczy, których trzeba się wystrzegać w kontekście wolnego oprogramowania to mieszanie „wolnego” z „darmowym” (w języku angielskim istnieje dwuznaczność słowa free – wolny, darmowy). Założyciel i szef Free Software Foundation, Richard Stallman, stworzył sentencję: Free as in free speach, not as in free beer (Wolne, jak w wolności słowa, a nie darmowe, jak w darmowym piwie). Darmowa dystrybucja wolnego oprogramowania to najczęściej jedynie konsekwencja ogólnej postawy programistów wobec własnej pracy, a nie warunek konieczny zawarty w samych licencjach. Związek ceny i wolności jest bowiem niejednoznaczny:

1. Istnieją darmowe programy, które nie są wolne ponieważ ich autorzy zastrzegli dla siebie prawo do dokonywania zmian w programie (wbrew 1 i 3 wolności).
2. Istnieje możliwość pobierania opłaty za licencję dla wolnego oprogramowania, która gwarantuje nam wraz z zakupem powyższe cztery wolności i kod źródłowy programu.

Podstawową licencją stworzoną przez Free Software Foundation jest GPL – General Public Licence (Ogólna Licencja Publiczna).

Otware Oprogramowanie

Open Source Initiative (OSI) promuje otwarte oprogramowanie, czyli takie, które spełnia następujące wytyczne:

1. Wolna redystrybucja. Licencja nie może nikomu zabronić sprzedaży lub dalszej dystrybucji oprogramowania jako części pakietu zawierającego oprogramowanie z różnych źródeł. Licencja nie może wymagać opłat za taką sprzedaż.
2. Kod źródłowy. Autor musi udostępniać kod źródłowy programu dołączony do dystrybucji lub dostępny za pomocą prostych środków (np. na stronie internetowej programu). Celowo ukrywany kod źródłowy jest zabroniony.
3. Dzieła pochodne. Licencja musi pozwolić na modyfikację kodu i wykonanie dzieł pochodnych oraz na dystrybucję zmodyfikowanego kodu na takich samych warunkach, co oryginalne oprogramowanie.
4. Integralność kodu źródłowego autora. Licencja może zabronić dystrybucji zmodyfikowanego kodu źródłowego wyłącznie jeśli pozwala na dystrybucję tzw. plików łat (ang. patch files) wraz z oryginalnym kodem źródłowym, pozwalających na modyfikację kodu źródłowego w czasie kompilacji. Licencja musi wyraźnie i jawnie zezwalać na rozprowadzanie oprogramowania zbudowanego ze zmodyfikowanego kodu źródłowego. Licencja może również nakazać używania innej nazwy lub numeru wersji dla dzieła pochodnego.
5. Bez dyskryminacji wobec osób lub grup. Licencja nie może dyskryminować żadnej osoby lub grupy osób.
6. Bez dyskryminacji wobec obszarów zastosowań. Licencja nie może zabronić wykorzystania programu w żadnym obszarze zastosowań. Na przykład, nie może zabronić wykorzystania w biznesie lub w badaniach genetycznych.
7. Rozprowadzanie licencji. Prawa załączone do programu muszą obowiązywać wszystkich, do których program jest dostarczany, bez konieczności odwoływania się do dodatkowych licencji.
8. Licencja nie może być charakterystyczna tylko dla danego produktu. Prawa załączone do programu nie mogą być uzależnione od tego, że dany program jest częścią pakietu w ramach którego jest dystrybuowany czy nie. Jeżeli program jest wyodrębniony z oryginalnej dystrybucji i używany lub dystrybuowany samodzielnie, ale zgodnie z licencją samego programu, warunki licencji muszą pozostać takie same.
9. Licencja nie może nakładać restrykcji na inne oprogramowanie. Licencja nie może nakładać żadnych obostrzeń na inne oprogramowanie dystrybuowane wraz z nim. Na przykład, licencja nie może wymagać, żeby wszystkie programy w dystrybucji były otwarte.
10. Licencja musi być neutralna technologicznie. Ze względu na używanie licencji, żadne korzyści nie mogą wpłynąć na rzecz określonej technologii.

Określenie otwarte oprogramowanie odnosi się do oprogramowania open source (ang. otwarty kod). Ruch ten założony m.in. przez Erica S. Raymonda oraz Bruce’a Perensa rozprzestrzenił się jednak daleko poza świat oprogramowania i stał się podstawą dla zmiany metodologii pracy w dziedzinach tak odległych od siebie jak choćby architektura, edukacja czy ekologia. Związane jest to z faktem, że ruch open source kładzie bardzo duży nacisk na zaangażowanie społeczności w produkcję oprogramowania, wiedzy i projektów.

Podstawową licencją stworzoną przez Open Source Initiative jest OSL – Open Source Licence (Licencja Otwartego Kodu).

Różnice między wolnym i otwartym oprogramowaniem

Podstawową różnicą dzielącą te dwa bliskie sobie ruchy jest miejsce, w którym kładą one akcent. Dla FSF najważniejsza jest wolność, jaką gwarantuje nam autor oprogramowania. Założyciel ruchu, Richard Stallman, mówi o wolności w kategoriach społecznych i o szanowaniu wolności użytkowników oprogramowania w sensie ściśle etycznym. OSI z drugiej strony stawia akcent na sposób produkcji oprogramowania, czyli przede wszystkim na zaangażowanie społeczności użytkowników w proces powstawania programu oraz specyficzny etos pracy, który temu towarzyszy. Z punktu widzenia użytkownika oprogramowania różnica ta wydaje się marginalna, lecz staje się kluczowa w chwili zaangażowania w projekt programistyczny (niekoniecznie jako programista!).

Co dalej?

By poszerzyć wiedzę na ten temat warto obejrzeć film „Revolution OS” dostępny na otwartej licencji w Internecie. Film pochodzi z roku 2001, ale jest świetnym wprowadzeniem w ruch wolnego i otwartego oprogramowania oraz historię systemu operacyjnego Linux.

Free Software Foundation – tu znajdziemy sporo tekstów, licencji, katalog wolnego oprogramowania i bieżące projekty Fundacji Wolnego Oprogramowania

http://www.fsf.org/

Open Source Initiative – ta strona to kopalnia wiedzy na temat otwartych licencji

http://www.opensource.org/

Creative Commons – ruch otwartej wiedzy i kultury zapoczątkowany przez Larryego Lessiga.

http://creativecommons.org/

http://creativecommons.pl/

Wysłanie wiadomości powiodło się.